Osasunerako eskubidea ukatzeko ez dago argudiorik. Horregatik, gobernuaren erabakia onartu ezinekoa da, edozein oinarri etiko eta demokratiko aintzat hartuz gero: gizarte-kohesioari eta solidaritateari kalte egiten dio, eta giza-eskubideen adierazpen unibertsaleko 22. eta 25. artikuluak urratzen ditu.

Osasungintzako murrizketa hau atzerapauso bat da, iraganera itzultzea esan nahi du. Orain arte erroldatuta egoteak herritar izateko nolabaiteko aukera ematen zuen, eta horrenbestez edozein gaitz jasanez gero osasun-arreta jasotzeko bermea zen. Orain, berriz, beste sistema bat ezarri nahi dute, non eskubidea Gizarte-Segurantzako kotizazioekin lotzen baitute.

Hots, Estatuak oinarri-oinarrizko eskubide bat, osasun-arreta izatekoa, baztertu egiten du, eta baldintza jakin batzuren menpe jartzen du. Espainiar agintariek ez dute osasun-sistema publikorik nahi, are gutxiago unibertsala bada. Osasun arloan pribatizaziorako guneak hedatu nahi dituzte, eta sektorerik ahulenei ekiten diete hasteko. Hauxe salatu dute, hain zuzen, gizarte-erakunde askok eta osasungintzako langileek; hauen guztien aldarrikapena: gaixo dagoen pertsona gaixo bat da, edonongoa dela eta itxura fisiko desberdina duela ere, eta ezin da alboratuta utzi.

PPren Gobernuak murrizketa arrazoitzeko saihestu egiten du datu bat, paperik gabeko immigranteek ere Estatuaren kutxetara egiten duten ekarpena. Pertsona hauek guztiek, duten nazionalitatea dutela ere, paperak izan ala ez, hemen bizi dira eta berton erosten dute, hots, BEZ eta beste zerga batzuk ordaintzen dituzte.

Horrenbestez, PSOEren eta PPren gobernuek ongizate-estatua eraisteko agertokia prestatu dute. Honen froga, PPren gobernuak osasungintza publikoaren arloan erabaki dituen murrizketak: estaldura gutxitu eta osasun-sistemaren kalitatea okertu da.

Murrizketa hauek itotze politika baten baitan datoz: lehenago ere gizartean eta lan-merkatuan prekarietateak ozo zigortuta daukan kolektibo bat estigmatizatzea eta jopuntuan jartzea da helburua; aldiz, krisiaren benetako zergatiak eta hauek eragin dituzten arduradunak ez dira inondik ere ukitzen.

Halako erabaki larriak ikusirik, ELAk Euskal Herriko erakunde politikoei eskatzen die dagokien esparruan ez dezatela aplikatu espainiar Gobernuak ezarritako murrizketarik. Nabaria da Patxi Lopezen gobernuarentzat auzia juridikoa dela, ez politikoa; izan ere,oraingoz iragarri duen ekimen konkretu bakarra Konstituzio Auzitegian eskumen-arazo bat sartzea izan baita. Bestela ere azal daiteke: gatazka saihestu nahi dute.

Gasteizko eta Iruñeko gobernuek ez dute murrizketa hauen aurkako jarrera instituzionalik hartu. Ez zuten hartu ere oinarrizko errenta edo diru-sarrerak bermatzeko errenta murriztu zutenean; erabaki horien ondorioz milaka eta milaka herritar gizartetik baztertuta geratu da.

Horregatik, ELAk gizarteari dei egiten dio lege hauen aurka ager dadin, giza-elkartasunezko adierazpide ororen aurkakoak baitira, eta egin diezaiola aurre ongizate-estatua suntsitzea bilatzen duen eraso honi. Hots, lege gutxiago, justizia gehiago.

Gogorra izan da, eta izango da aurrerantzean ere. Emergentzia sozialeko une bat bizi dugu. Euskal alderdi eta erakundeek galdera bati erantzun behar diote... Otzan jokatuko dute, bildotsen moduan, edo duintasunez aurre egiteko prest daude, ezetz esateko prest? Botere ekonomikoak jokabide psikopatak ditu; ez du badaezpadako jarrerarik nahi, menpekotasuna baizik. Eta guk, klase- eta kontrabotere-erakunde garenok, ezin ditugu itxurakeriak, propaganda eta erretorika hutsala onartu. Ez gaude manipulaziozko eta hipokrisia politikozko ikuskizunak onartzeko prest.

Zein unetan bizi gara? Konstituzioaren erreforma egin dute, zor publikoarekin espekulatzen dutenei, batik bat bankuei, ordaintzeko (haatik, zor hori ez da zilegizkoa). Aurrekontuen Egonkortasun Legea onartuko dute administrazio guztiek defizita murritz dezaten, gizarte-gastua eta enplegua gutxituz. Gainera, PPk erabaki du -lehenago Zapaterok bezalaxe- murrizketa horiek ezartzeko oinarri-legeak erabiliko dituela, administrazio guztiek berak esandakoa egin dezaten; bakoitzari, dagozkion eskumenen arabera. Osasungintzak, hezkuntzak, okerrera egingo dute, inoiz ikusi gabeko moduan.

Elite politikoek badakite arazoaren gakoa bankuetan dagoela; badakite zorra pribatua dela... Ez omen dira asimilatu higiezinen eta banketxeen sektorean egin diren gehiegikeriak, eta hori guztion artean ordaindu behar dugula erabaki dute; horretarako eskubide laboral eta sozialak murriztu behar dira. Bankuak ukiezinak dira. Etekinak banatzen dituzte laguntza publikoak jaso ahala, eta zor publikoarekin espekulatuz diru mordoa irabazten dute. Bai, zorrak pribatuak dira eta gezurrak, publikoak. Gogoan al dituzue bankuekin eta aurrezki-kutxekin duela gutxi egin ziren test haiek? “Europaren inbidia” ei ziren. Inork ez zuen esan test horietarako aurkeztu zen higiezinen aktiboen balioa gezurrezkoa zela, erabat puztua (aktiboak desjabetzeekin eta porrot egindako proiektuekin hazi ziren); balioa puztuta zegoen, aitortzen ari ziren ondasun horien balioa ez zelako merkatuko prezioen araberakoa, higiezinen burbuila lehertu aurreko garaikoa baizik. Gezur publikoak, zigorrik gabeko gezurrak. Eta gezur horiek bota dituztenak oraindik murrizketa sozialak ari dira ezartzen. Ekonomia kolapsora eraman duen jende hau epaitu egin beharko lukete, iruzurra eta delitu soziala egin baitute. Kapitalari aukera ezin hobea eman diote eskubide sozial eta laboralei inoiz ikusi gabeko erasoa jotzeko.

Elite horiek guztiek, salbuespenik gabe, finantza-boterearen eta enpresa handien zerbitzutan dihardute. Ikusi besterik ez dago gobernuetako “aldi publikoa” amaituta norentzat hasten diren lanean. Jendeari sinetsarazi nahi diote (Argentinan erabaki duten YPF-Repsolen nazionalizazioa medio) estatuaren eta herritarren interesak eta enpresa zein bankuenak berberak direla. Alabaina, alderdi handiek berdintsu jokatzen dute gobernuan daudenean, EBrekin hitzartutako murrizte-politika babesten baitute. Hitzartu egiten dela nabarmendu nahi dugu, ez baita inposizio bat.

Praktikan, aipatzen ditugun alderdi horiek beti bat datoz, eta gobernuan ala oposizioan egoteak gauza bakarra aldatzen du, politikaren antzezpenean erabiltzen diren hitzak. Esaterako, PSOEk Aurrekontuen Egonkortasun Legea ez babesteko aitzakia %0,4 bat da, ez gehiago: 2020rako PPk %0ko defizit defizit publikoa iritsi nahi du, eta PSOEK, berriz, %0,4 (!). Hori al da desberdintasun guztia? Lege hori ez dute babestuko, bai baitakite PPren botoak aski direla, hots, testua onartzeko euren botoak ez direla beharrezkoak. Lege honen ama, erreforma konstituzionala, onetsi egin baitzuten. Eta EAJk bere abstentzioa azaltzeko dio EAEko eta Nafarroako erregimenen berezitasunak bermatuta geratu direla; aldi berean Moncloako Itun berri bat eskatzen du, krisiari aurre egiteko... Harri eta zur utzi gaituzte.

Murrizte-politika sozial eta laboralak ezartzen dituztenek blindaje korporatiboa lortu nahi dute, elkarri babesa eman alegia. Enpresen interesekin lotuta dagoen 'aditu' batek horrela azaldu zuen: “Kaltedunek protesta egitea saihesteko bide bakarra dago, gaurkoa baino kontsentsu politiko askoz zabalagoa iristea”. Kontsentsu horrek, noski, ezin du botere ekonomikoaren interesik ukitu. Eurek kezka bakarra dute: gu, kaltedunok, antolatzea, protesta egitea eta haiek nabarmen uztea. Kontuz ibili beharko lukete; jendea konturatu da txotxongilo gisa erabiltzen dituztela.

Euskal alderdi eta erakundeak prest al daude Rajoyren neurriak ezartzeko? Guk ohartarazi behar diegu neozentralismoaren neurrira egindako legeen aitzakia hartuta ere, hala eginez gero, berdinak izango direla. Agenda hori oso gogorra da, eta ez du etenik izango. Langabezia handiagoa eta gizartea erabat txirotzea eragingo du. Horretan laguntzeko prest al zaudete? Auziaren mamia –batzuk eztabaida juridiko gisa mozorrotu nahi dute- lehen mailako eztabaida politikoa da, esparru sozialari dagokiona (hau mespretxuz ikusten duten arren): euskal administrazioak Madrilen ordezkaritza huts bihurtu nahi dituzte, erabakitzeko aukerarik txikiena ere ukatuz. Benetan... hau onartzeko prest zaudete? Hala balitz, ELAk argi esan nahi du jarrera otzana eta sumisioa medio ez dagoela ibilbide politiko, ez sozial alternatiborik.

“Bestela pentsatuz gero, ez ezazue berdin jokatu”, esan genuen greba orokorreko egunez. Eta berriro esango dugu, behar bestetan. Aurrekontuetako, osasungintzako eta hezkuntzako murrizketak, enplegua suntsitzea, soldata jaitsierak, lanaldia luzatzea, erabakitzeko esparruari uko egitea, akordio sindikalak eta parlamentuek onartutako legeak ez betetzea… Hori guztia onartuko duzue?

Zeren horixe baita Greziaren bidea, kasta politikoaren ospeak izan duen gainbehera barne. Murrizten jarraituz gero, langabezia areago haziko da. Hori inozoenak ere badaki. Gure ogasunek zerga-politika aldatzeari uko egin diotelarik (harritzekoa da Rajoyk berak gehiago egitea), eta errezesioaren ondorioz, bilduko den diru kopurua gero eta txikiagoa izango dela gauza jakina da. Zer da hurrena ezarri nahi diguzuen murrizketa?

Politika otzan hori baztertu eta benetako krisi politiko bat eragin behar da, baldin eta etorkizun sozialagoa nahi badugu. Hau izan zen otsailaren 25eko manifestazioaren eta martxoaren 29ko greba orokorraren asmoa. Grebak arrakasta sindikal eta sozial itzela izan zuen, eta errealitate bat nabarmentzen du: Euskal Herrian sindikatuak eta mugimendu soziala oso bizirik daude, aldarrikapenak plazaratzeko ahalmena daukate, eta ez dute ametitzen beste indarrek erabiltzerik. Grebarekin agerian geratu zen tarte izugarria dagoela politika munduaren eta jendearen arazoen artean. Horregatik esan genion klase politiko honi bost urteko krisiaren buruan aspertuta gaudela, ez dugula onartzen porrot egin duten politikekin jarraitzerik, ustezko “ardura” baten izenean izanagatik ere. Ez dugu gezur gehiago entzun nahi.

Grebaren arrakasta orain antolakuntza indartzeko baliatu behar dugu, eta aliantza sindikal eta sozial bat finkatzeko: aliantza honek proposamenak eta mobilizazio-egutegia partekatuko ditu, eta murrizketak aplikatzen dituen botere politiko eta ekonomikoari inongo babesik ez dio emango. ELAk ahalak egingo ditu hau gauza dadin.

Adolfo Muñoz Sanz Txiki

ELAko idazkari nagusia

Atez ateko sistema da helburu hauetara gehien gerturatzen den bidea, hondakinen sorrera gutxitzen baitu eta %80tik gorako  birziklapen tasa lortzen duelako. Lau edukiontziko sistemak edo 5.edukiontziak ez dira %35etik pasatzen. Gaur egun Gipuzkoak arazo bat du: hondakin gehiegi sortzen dugu eta ez daukagu azpiegiturarik sortutakoa modu egokian kudeatzeko, horregatik beste leku batzuetara eraman beharrean gaude.

Baina arazo hau ez zaigu bat-batean sortu, aurreko urteetan egin hondakinen kudeaketa okerrak eraman gaitu honetara. Hiri Hondakinen Kudeaketako Plan Integrala (PIGRUG) horrenbeste defendatzen dutenak egon dira orain arte Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioaren buru eta ez dute planak zioena bete. Kudeaketa planaren arabera gure hondakinak tratatzeko behar diren azpiegiturak dagoeneko eginak egon beharko lirateke, hauen artean konposta egiteko bi tratamendu planta (horregatik organikoak kanpora eraman behar izan dira, Lapatxek gainez egin duelako). Hondakin organikoak ere bereiztuta jaso behar dira eta hau ere ez dute egin. Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak erraustegia eraikitzea izan du azken urteetan helburu bakar eta ahal zuen guztia egin du hondakinen tratamendu posible bakarra erraustegia zela konbentzitzeko. Egoera muturreraino eramatea nahiago izan dute %80tik gora birziklatzearen apustua egin baino.

Gipuzkoako 34 udalerrik, lehenago Usurbil, Hernani, Oiartzun eta Antzuolak hartutako erabakiari jarraitu diote: beraien herrietan atez atekoa ezartzea.  Gipuzkoa osora atez atekoa zabaltzeko ireki den bidea da jarrera arduratsuena momentu honetan nahiz eta oposizioak arduragabekeria leporatu dien. PPk, PSOEk eta PNVek esaten dutenaren aurka, erraustegia eraikitzea da erabaki arduragabeena.

Gipuzkoarron partaidetza behar duen proiektua da, pertsona guztion konpromisoarekin soilik egingo baitu aurrera. Horregatik herri kontsultak egitea ere bidezkoa ikusten du ELAk, jada Usurbilen 2010ean egin zen bezala, non atez ateko zabor bilketa sistema indarturik atera zen. Baina herri kontsulta hauek ezin dira komeni denean bakarrik eskatu, atez atekoa ezartzeko galdeketa egin behar bada 4 edukiontzi edo 5 edukiontziko sistema ezartzeko ere egin beharko litzateke. Aurreko urteetan Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioan egon zirenek herri kontsultak eskatzen dituzte, baina beraiek erraustegia bultzatzea erabaki zutenean ez zuten galdeketarik egin. Beraz erraustegia nahi dugun galdetzeko ere galdeketa egin beharko litzateke, eta nola ez, lurraldea hormigoiez betetzen duten azpiegiturei buruz herritarrei galdetzeko ere: AHT, Pasaiako Portua, Lurralde Antolaketako Planak,...

Azpiegitura handien atzean interes ekonomiko pribatuak daudela ez da berria, eta erraustegia egitea eskatzen dutenak interes hauek babesten ari dira. Horregatik ELAk exijitzen die behingoz herritarron interesak babestea, eta ekonomikoki, sozialki eta ingurumen aldetik iraunkorra den eta lanpostuak sortzen dituen atez ateko zabor bilketari ez diezaiotela boikotik egin. Ez Gipuzkoatik ,ez beste administrazioetatik ere.

ELA eragile sindikal bat da. Atez ateko sistema defendatzen dugu baina ez edozein preziotan. Usurbilgo kasuan, atez ateko sistema kudeatzeko kontrol ekonomiko eta politikotik kanpo geratzen zen enpresa publiko berri bat sortzeko asmoa salatu genuen.

ELArentzat ezinbestekoa da gaur egun zabor bilketa lanak egiten dituzten langileen eskubideak errespetatzea eta lanpostuak mantentzea. Subrogazioaren onarpena ezinbestekoa da gure babesa emateko. Atez atekoa defendatzen dugu, baina lan eskubideekin, gardentasunarekin eta kontrol ekonomiko eta politikoarekin.

Ainhara Plazaola

ELAko Ingurumen Saila

Urtero martxoaren 8a dela-eta argazki bat plazaratzen dugu, nolabait erresistentzia pasibozko jarrera batekin, argazkiak sexuaren arabera zatikatutako lan-merkatu bat erakusten baitu; honek eragin jakinak ditu, ondorio kaltegarriak emakumeontzat.

Hasteko, gizonekiko soldaten desberdintasuna oso handia da (urteko 7.000 € EAEn 2011n, eta 7.268 € Nafarroan 2009an); emakumeok batez besteko mailatik gora gaude ordezkatuta langabezian, azpienpleguan, aldi baterako kontratuetan, lanaldi partzialean, etab. Eta ez dago aipatu beharrik ekonomia informalean egiten ditugun jarduera guztiak, bizitzarako ezinbestekoak eta konplizitate kolektibo harrigarriz musutruk eta inongo aitorpenik gabe egiten direnak.

Behin eta berriz aipatuagatik, oraindik ere emakume langileon eskubideak urratu egiten dira, baina modu berezian: guri ematen dizkiguten enplegu-kategoriek balioespen sozial eta ekonomiko okerragoa izan ohi dute; gure lan-baldintzak beti gainbehera doaz, eta zor estruktural honekiko itsutasuna historikoa da.

Haatik, guk ez dugu zor estrukturala izan nahi; erresistentzia pasiboak bere mugak ditu, areago atzerakada gertatzen ari den uneotan, izan ere, krisia ordaintzen ari diren guztien artean, emakumeok ‘gainsari’ gaizto bat baitaukagu.

Ez dauka ez hanka, ez bururik batetik genero berdintasuna aldarrikatu eta bestetik gastu publikoa zeharo murrizten aritzeak. Kontraesana da bankuen kontuak diru publikoz orekatzea eta emakume eta gizonen arteko berdintasuna edota bereizkeriaren kontrako jarrera aipatzea.

Aurrekontu publikoaren eta gizarte-gastuaren murrizketa zuzen-zuzenean emakumeen bizkarrera doa, dugun krisiaren “leuntzaile” rola medio; halaber, pobreziaren feminizazioa areagotzen du eta bizimodu prekariora daraman bidea urratzen hasten da.

Gauzak horrela ikusirik, erakundeek agenda politikoaren eta ekonomikoaren lehentasunak zeintzu diren adierazten dute, eta argi dago emakumeok, benetako berdintasuna, eta are, bortizkeriarik gabe bizitzeko gure eskubidea, ez daudela inondik ere lehentasun horien artean.

Uneotan gogoan dugu azken erreforma laborala eta negoziazio kolektiboaren erreforma; espainiar parlamentuan hain zuzen martxoaren 8an berretsiko dute. A zer paradoxa!

Hartutako erabakien xehetasunetan sartu gabe, batzuk aipatzea komeni da, eta kontutan izan behar da guztiek dutela genero-eragin bereziren bat. Aipatzekoa da kaleratzea hainbat eratan erraztu eta merkatu dutela; negoziazio kolektiborako eskubidea mugatzen da; malgutasuna areagotu dute, eta kontratu prekarioak zein lanaldi partzialekoak bultzatu.

Zehazki, azken erabaki honek emakumeok bete-betean jotzen gaitu, kontratu mota hau ia emakumeekin besterik ez baita egiten. Lana, familia eta bizitza pertsonala kontziliatzeko bide honen zergatia zaintza-azpiegitura unibertsal egokirik ez dagoela da. Baina gainera, sarri emakumeek lan-merkatuan sartzeko duten bide bakarra da. Hau ere tranpa bat da, izan ere, askotan emakumeek ez baitute borondatez hautatzen; horregatik adi egon behar dugu “ezkutuko langabeak” bistatik ez galtzeko, hots, enplegu bila ez dabiltzan emakume eta pertsonak, baina aukera izanik lan egingo luketenak.

Erreforma hau gure eskubideentzako iseka bat baino gehiago da. Erantzun argia eman behar diogu guztiok, sare gisa eta era antolatuan jokatuz. ELAk uste du enpresei presioa eragin behar zaiela eta politika publikoak fiskalizatu behar direla. Baina badakigu ere borroka areago doala, eta partekatutako borroken arteko ekintza bateratua indartzea ez dela nahi bat, betebehar bat baizik.

Eta borroka partekatuen artean, emakume eta gizonen arteko zinezko berdintasunaren alde egin beharrekoa saihestu ezineko jokaleku bilakatzen da; hor indarrak batuko ditugu mugimendu feministekin, zein helburu hori duten kolektibo, plataforma eta antolakunde sozialekin.

Bizimodu duin baten aldeko borroka ere ez da hautu kontu bat; horrenbestez, sindikalismoa indarrez mobilizatuko da. Kalera ateratzeko arrazoiak soberan ditugu; gaur egun lana duenak ere ez baitauka bizimodu duina ziurtatuta, eta prekarietatea ere gertu egon baitaiteke. Guzti honengatik, martxoaren 29an emakumeok grebara goaz!

Jone Bengoetxea

Eztabaida honetarako ezinbestekoa da datu bat ezagutzea: Gure herrian 7 puntu murriztu da soldatek guztirako aberastasunetik duten zatia. Ekonomia-Lankidetza eta –Garapenerako Erakundeak (ELGE, erdaraz OCDE) berak ere dioenez, Espainiar estatuan aberastasunaren banaketan handitzen ari da desberdintasuna; gero eta handiagoa da “soldata-arrakala”ren ondorioz; hau prekarietatearekin eta kapital-errentei egindako opari fiskalekin areagotu egin da. ELAk ere antzeko zerbait salatzen du. Ez dago arrazoirik soldatak «neurriz» gehitzeko, eta are gutxiago murrizteko. Bada, esan daiteke laster emango dutela beren fruitua soldatei erasotzeko estrategiak, patronalak negoziazio kolektiboan ezartzen duen blokeoak, langile publikoei egin dizkieten soldata jaitsiera lazgarriek eta hamaika xantaiek. Haatik, hau dena gertatzen ari den bitartean, alderdi politiko gehienek datu ofizial hauen ondorioak gutxietsi egiten dituzte, eta aberastasuna banatzeko politikak ez dituzte aldezten; aberastasuna esku gutxitan pilatzea da gaur, zalantzarik gabe, ekonomia errealaren, enpleguaren eta elkartasunaren etsairik handiena.

Politika hau aldebakarrekoa da. Ez dute mundu sindikalarekin akordiorik nahi; benetan beste zerbait bilatzen dute, euren asmoak gauzatzeko eskuak libre uztea. ELAk ez du helburu hori lortzeko laguntzarik emango; ez gara gobernuen babes betea duen harrapaketa horren lankide izango.

Confebaskek gobernuaren mesedea izango duela ziur dakienez, pribilegiozko kokapen hortaz baliatu da CONFEBASK (CEOEkoa den patronala) mahai bat eratzeko: beronen xedea, lanbidearteko akordio bat negoziatzea, EAEko “negoziazio-egitura” arautze aldera. Patronala ELArekin birritan bildu da. Lehenik irailaren 28an; orduan galdetu ziguten ea zer iritziko genion “egungo negoziazio-esparruak mantentzeko” akordio bati. Euren proposamena bidal zezatela esan genien, eta aztertuko genuela. Baina ez genuen ezer jaso. Bigarren bilera azaroaren 28an izan zen. Azarora bitartean, aintzat hartu beharreko hainbat gertakari izan zen. Madrilen, CCOO, UGT eta patronala Zapateroren erreformak ematen zien ahalmenaz baliatu ziren eta zenbait sektoretan akordioak landu zituzten, lurralde mailako sektore-negoziazioa husteko asmoz. Akordio batzuk soilik “egitura”ri zegozkion, eta beste batzutan soldatak eta horrelakoak jasotzen ziren... Akordioetan monopolioa lortzeko obsesioari beste osagai batzuk gehitu zizkioten, zeinek CCOO eta UGTren sindikalismoari bere finantza-iturriak bermatzen baitizkie. Patronalak zentralizazioa medio lan-baldintzak pobretzea lortzen du, eta CCOOek eta UGTk, negoziazio kolektiboaren “txorrota ixtea”, beste gehiengo sindikal demokratiko batzuk ezin dezaten erabaki gure esparru nazionalean (EH) non eta zer negoziatzen den.

Zer gertatu zen CONFEBASKekin izandako bigarren bilera izan bitartean? PPk hauteskundeak irabazi zituen, baita iragarri ere beste erreforma laboral bat eta negoziazio kolektiboko erreforma egingo zuela, “lehentasuna enpresa-negoziazioari emateko, sektorekoaren aurretik”.

Bigarren bileran CONFEBASKek hasierako helburu neurtu hura aldatu egin zuen; ez zuen soilik “egungo negoziazio-esparruak mantendu” nahi. Esan zigutenez bere kideei kontsulta egin zien eta hauek erantzun omen zioten “gehiago” nahi zutela. Guk erantzun genien esanez ELAk ez zuela parte hartuko; ez genuela lagunduko enpresetako lan-baldintzak areago desarautzeko lantegian.

Aipatutako mahaia eratu zen. CCOOek, LABek eta UGTk baiezkoa eman zuten. Batetik, CCOO eta UGT zentralizazioaren arduradunek, zeinaren ondorioz euskal esparruko negoziazioa estatu mailako akordioen menpe jartzen baitute. Bestetik LABek, “jarrera desberdinetatik helburu amankomunetara irits daiteke” esanez (?). ELAren iritziz hau ezinezkoa da; Euskal Herrian ezin da negoziazio kolektiboa “blindatu”, baldin eta kidetzat hautatzen bada helburu estrategiko jakin bat duena, guztia estatu-esparruaren menpe kokatzea. Honekiko bederen sindikatuok ordezkatzen duten espainiar sindikalismoa oso koherentea izan da. 2000. urtean Espainiako KESak filosofia hau txosten batean bildu zuen: Espainiako merkatu batasunaren aldeko apustua, eta honi dagokion negoziazio kolektibo zentralizatua. Lehengo De esos polvos vienen estos lodos.

Eta CONFEBASK? Patronalak badaki epailea bere alde duela (Raxoik gehiago emango die) eta mahai hau Estatuaren menpeko dela. Negoziazio kolektiboa areago mugatzeko hainbat bide dago, eta patronala horretan saiatuko da. Adibidez, Adegik, Gipuzkoako patronalak, Metal arlorako bat proposatu du: sektore-hitzarmenetik enpresetako negoziazioan gatazkak galaraztea. Bere plataforma ikusirik, galdera bakarra dago egiteko: Zer mami izan dezake negoziazioak gatazkarako aukerarik gabe? Bien bitartean, patronalak negoziazio kolektiboa bahituta dauka, shock egoeraz eta beldurraz baliatzen baita gizarteari diziplina ezartzeko.

Betiere, soldatak daude jomugan. Soldata galera enplegua sustatzeko tresnatzat saltzen dute. Baina dena gezurra da. Soldaten jaitsierak enplegu gehiago suntsitzen du, ekonomia errealari kalte egiten diolako. CCOOek eta UGTk CEOErekin soldaten eta lanpostuen galera sinatu dute. Ezkutuka egin den akordio honek patronalari babesa ematen dio. Amore emateko erabakia beste akordio batzuri esker hartzen da; adibidez formazioko funtsen kudeaketari buruzkoa.

Beraz, bada hamaika arrazoi ELA mahai horretan ez egoteko. Eta mahaiari buruz komunikabideetan agertzen diren informazioak gutxienik kontraesankorrak dira. UGTk dioenez, “Madrilek ez du hemen negoziatzea galarazten, eta laster Confebaskekin akordio batera” irits liteke. CCOOek, berriz, “elkarrizketak ondo” doazela, eta LABek “azken ahalegin bat” egingo duela: “hitzarmenak desblokeatzeko proposamen bat” luzatuko omen du, KPIz gaindiko igoerekin. Ez dirudi mahai beraren inguruan esertzen direnik.

Ez dakigu hurrengo erreforma nolakoa izango den, ezta mahai horrekin zer gertatuko den ere. Baina ELAk badaki gobernuek eta ugazabek oso egoera gogorra ezartzen digutela, eta negoziazio kolektiboa soilik esparru batzutan izango dela posible, sindikalizatzea (afiliatu eta antolatzea alegia) lortzen dugun esparruetan. Horixe baita, ez besterik, betidanik sindikalismoak egin izan duen lana.

Ioseba Villarreal

ELAko Negoziazio Kolektiboko arduraduna

Halere, ezin da ukatu zaila dela aipatzea gizonek emakumeei, emakume izate hutsa medio, eragiten dieten bortizkeriaren adierazpenak zeintzu eta zer nolakoak diren. Baita lanaren esparruan ere. Antzinako gure kultura patriarkalak dituen sustraiak jende askorentzat antzeman ezinekoak dira (baita gizartea goitik behera eraldatu eta desberdintasunak desagerrarazi nahi dituzten progresista batzurentzat ere). Areago, sustrai horien adierazpiderik  xeheenei dagokienez.

Argi hitz egin beharra dago, ordea. Bortizkeria sexista aipatzerakoan botere desberdintasunaz jardun behar da, gizonentzako zilegitasunik gabeko pribilegioak daudela aitortu, hauek gizarte patriarkal eta kapitalista batentzat ikusezin gertatzen badira ere; gizarte honek, hain zuzen, lan-merkatua ere prisma horren arabera egituratzen du. Lepagainetik horrelako zama kentzeko ahalegina berebiziko transgresioa da, baina ezin dugu emakume eta gizonen arteko eskubide berdintasunaren aldeko borroka, zilegizkoa eta beharrezkoa, baztertu; batik bat berdintasun hori benetakoa izan dadin borrokatu behar dugu.

Berdintasun formalaren eta zinezko berdintasunaren arteko bidegurutzean, aitortu baina betetzen ez diren eskubideen adibide konkretuak enpresa eta lantokietako eguneroko bizitzan topatzen ditugu.

Erakundeen sareak genero-berdintasuna sustatzeko benetako borondate politikoa ote duen epaitzen hasi gabe, galdera bururatzen zaigu: zergatik sortzen dira sarri egitura eta prozedura instituzional handiak, teknikoki oso konplexuak, gero hauek iraunarazteko eta benetan duten xedea betearazteko gutxieneko bermerik ez badute?

Hain zuzen, enpresa eta lantokietan baditugu tresnak, adibidez Berdintasun Planak eta sexu-jazarpen edo jazarpen sexista kasuetarako protokoloak. Ustez, honelako tresnak lagungarri dira lan-esparruan gertatzen diren berdintasun eta bortizkeria sexistarekin lotutako arazoak azaleratzeko. Alabaina, zertarako ditugu Berdintasun Planak, teknikoki akatsik gabeak, baina hitzarmen kolektiboetan neurri edo klausula zehatzik sartzea eragiten ez dutenak? Zer aurrekontu erabakiko da horientzat, enpresak murrizten ari direnean? Nola saihestuko ditugu sexu-jazarpena eta jazarpen sexista aldez aurretik, eta ez soilik gertatzen denerako protokoloak eginez? Nola hasiko dugu berdinasun eta bortizkeria sexistari buruzko negoziazio prozesurik, aurrez horrekiko kezka eta formaziorik ez badago? Nola bermatuko dugu emakumeen ahotsa eta interesak prozesuotan aintzat hartuko direla?

Erakundeek prozesuak eta egitasmoak azkartu nahi dituzte, baina horiek gizartean hasi ere egin gabe daude, eta hori etxea teilatutik eraikitzen hastea da. Hots, enpresetan, lantokietan, ikastetxeetan, etab. lan egiten da berdintasun printzipioa zirkinik egin gabe bereganatu balute bezala.

Legeetan eta erakundeetan islatzen den berdintasun formalak beste zerbait eskatzen du: elikatu egin behar da, eskubide konkretuak gauzatuz eta erabiliz gorpuztu eta indartu egin behar du, emakume eta gizonen arteko desberdintasuna errotik erauziko duten neurri zehatzen bitartez. Hain zuzen horrela, zinezko berdintasunaren aldeko apustua eginda, emakumeok aukera gehiago izango dugu bortizkeria sexistarik gabe bizitzeko eskubidea bete-betean eta berme osoz  izateko.

Beraz, ELAk indarra eta konpromisoa batzen ditu zinezko berdintasunaren aldeko borroka honetan, batez ere lantokietako negoziazio kolektiboan eta kaleko mobilizazio sozialean. Feminismoak sustatu eta eraikitako borroka, guztion artean egiteko borroka, zeina gaur gaixotasun kroniko honen aurka dagoen prebentziorik eta irtenbiderik egokiena baita; gaixotasun latza, esan dezagun, aurten dagoeneko sei emakumeren heriotza ekarri eta beste askoren bizitza egunero kolpatzen baitu.

Jose Bengoetxea

Berdintasun Alorreko Arduraduna

Zementuaren industriak onura handiak ateratzen ditu bere labeak hondakinak errausteko erabiliz gero. Lehenik, erretzen duten tona bakoitzeko kobratzen dute. Ohiko erregaian aurrezten dute, hondakinez ordezkatzen baitute eta gutxiago behar dute. Erraustegietan bezala, labe hauetan hondakinak erretzea “balorizazio energetikoa” kontsideratzen da, beraz sortutako energia berriztagarritzat hartzen da eta horregatik dirulaguntza jasotzen dute. Gainera energia honek saltzerako orduan lehentasuna dauka.

Sektore honen arabera, ingurumenagatik egiten dute, baliabide natural gutxiago erabiltzeagatik, CO₂emisioak murrizteagatik eta zabortegiak ekiditeagatik. Benetako arrazoia gastuak gutxitzea eta diru sarrerak murriztea da, horrela irabaziak handitzen baitituzte. Baina hau ez da dena. Ustez CO₂ emisioak gutxitzeagatik ere (legalki berriztagarri kontsideratzen den energia sortzeagatik emisio gutxiago kontabilizatzen baitira) dirulaguntza jasotzen baitute.

Energiaren krisiak eta gehiegizko kontsumoak industria beste energi iturri batzuk bilatzera bultzatu dute. Petrolioa bukatzen ari da eta gero eta garestiagoa da. Hau da hondakinak erregai bihurtzearen beste arrazoietako bat. Horregatik orain arte negozioa petrolioan oinarritzen zuten enpresa energetikoak energia berriztagarrietara ari dira pasatzen, eta energia nuklearra ere bultzatzen ari dira. Hondakinak dira garai honetako urre beltz “berriztagarria”, eta horregatik zementu fabrikak energiaren sektorean sartu nahi dituzte. Egia esan, fabrika hauen nagusiak dagoeneko sektore energetikoaren parte diren enpresa talde handiak dira,  eta pertsona berberek gestionatzen dituzte zementu fabrikak, erraustegiak, eraikuntza enpresak,...

Azken ohar bat zementu, erraustegi, enpresa talde eta administrazioaren arteko korapilo ezkutua ulertzeko. Hondakinak erregai bezala erabili ahal izateko prozesatu egin behar dira. Tratamendu hau batez ere erraustegietan egiten da; materialak energia sortzeko duten ahalmenaren arabera sailkatzen dira eta CSR deitzen den erregai hau zementu fabrikei saldu edo erraustegietan bertan erabili daiteke. Horretan datza zementuaren, erraustegien eta beraien jabe diren enpresa handien interesen arteko harreman estua. Eta non kokatzen da interes ekonomiko hauetan administrazioa?... ba hondakinen gestio politikak diseinatzen.

Europako hondakinen direktibak hondakinen tratamenduen hierarkian prebentzioa eta birziklatzea erraustegien gainetik ezartzen dituen arren, hondakinen gestio plan gehienek birziklatze tasa oso baxuak jartzen dituzte helburu gisa eta errausketa lehenesten dute. Ez zaie komeni hondakinak gehiegi gutxitzea horrela ez bailukete zer erre izango eta negozioa bukatuko litzaieke. Erraustegien errentagarritasuna hondakin gehiago erretzean datza.

Ez diezagutela ipuin gehiago kontatu lanpostuengatik eta ingurumenagatik egiten dutela esanez, beraien negozioak eta botereak iraun dezan egiten baitute eta. Eta gobernua eskatzen duten guztia ematen ari zaie, enpresen interesak lehenetsiz eta osasunean eta ingurumenean kalteak jasango dituzten langileei eta pertsonei bizkarra emanez. Ez da inongo hobekuntzarik egongo lan baldintzetan, egingo duten bakarra gastuak murriztu eta irabaziak handitzea izango da, lanposturik sortu gabe!

Hego Euskal Herrian 4 zementu fabrika handi daude. Arrigorriaga eta Añorgakoak Italcementi taldeko Cementos Rezolarenak dira. Bietan balorizatzen dira hondakinak. Portland Valderrivasek beste bi fabrika ditu, bata Lemoan non hondakinak erretzen diren eta bestea Olaztin, non oraindik balorizatzen ez den. Baina azken honi Nafarroako gobernuak  biomasa erretzeko baimena eman berri dio. Dagoeneko hondakinak erretzen dituzten fabrika hauetan ez da inongo lan edo ingurumen hobekuntzarik eman. Eta Olaztin ere ez da hobekuntzarik egongo.

ELAk salatzen du balorizazioarekin ustez lanpostuak defendatzearen gainetik, benetako arrazoia denen gainetik negozioa egitean dagoela, nahiz langileak nahiz ingurumena kaltetu. Honek proiektua berehala geldiaraztea exijitzen du. Arrazoi hauengatik ELAk hondakinen atez ateko bilketa selektiboa defendatzen du. Zabor guztia nahastuta jasotzen bada birziklatzeko aukera gutxitu egiten da, baina ongi bereiztuta jasoz gero birziklatze tasak itzelezko igoera izan dezake eta ez legoke aitzakiarik erraustegiak eraikitzeko, ez eta hondakinak zementu fabriketara eramateko.

Ainhara Plazaola

ELAko ingurugiroko sailaren arduraduna

Baina gezur asko daude “behar” honen atzean. Teknologia egokiarekin hondakinen %100 birziklatu daiteke, atez ateko zabor bilketatik hasiz. Erraustegiaren jarraitzaileek atez atekoaren aurka erabiltzen duten aitzakia nagusia zabortegiaren beharra da. Ez dute esaten ordea erretzen diren hondakinetatik sortzen diren errauts eta hondakinentzat erraustegiak ere zabortegia behar duela. 

Hondakinen balorizaziotik (erretzetik) ateratzen den energia berriztagarria dela ere esaten dute, hondakin organikoak errez sortzen den energia berriztagarritzat hartzen baitu  Europar Batasunak, nahiz eta gas naturala erretzea baino kutsagarriagoa den. Energia berriztagarria iturri agortezinetatik edo birsortzeko gaitasuna dutenetatik ateratzen dena da. Erretzen diren hondakinak, birsortu daitezkeen material nahasketa bat dira (plastikoa, beira, egurra, papera, materia organikoa,...). Hondakin hauek birziklatuz erregeneratzen dira. Erre eta errauts bihurtzen baditugu jada ezingo dira errekuperatu. Gainera hondakin hezeak eta energia kalorifiko gutxikoak erretzeko gas naturala gehitzen zaie, beraz, sortzen duten energia, neurri handi batean, gas naturaletik eratorria da.

Erraustegiaren defendatzaileek esaten duten beste gezur bat: “erraustegia  ez da kaltegarria”. Ez da egia. Eragin handia du osasunean eta ingurumenean. Hondakinak erretzeak kutsatzaile toxiko asko sortzen ditu eta hauek errautsetan kontzentratzen dira eta atmosferara ere igortzen dira. Kutsatzaile toxiko hauen artean daude dioxinak, furanoak, merkurioa, beruna, metal astunak, gas azidoak eta arnastu daitezkeen partikula ultra finak. Toxiko hauek jaiotzatiko malformazioak, fetoaren malformazioak, inmuno-sisteman, hormona-sisteman eta nerbio-sisteman nahasteak, kalte neuronalak, eta arnas eta bihotzeko gutxiegitasunak sor ditzakete besteak beste.

Eta nola, guzti hau jakinda, jarraitzen dute Euskal Herriko administrazio gehienak erraustegia defendatzen? Erantzuna ez da berria: guzti honen atzean gutxi batzuentzat soilik onura dakarren negozioa dago, betikoentzat negozioa.

Negozioa hau diru iturri bat baino gehiago izateko dago antolatua. Lehen pausua azpiegituraren eraikuntza, martxan jartzea eta mantenimendua esleitzea da. Hau obra publiko handi guztietan gertatzen da. Eraikuntza enpresak, kontsultorak eta zerbitzu enpresek eratzen dituzten enpresa talde handiei azpikontratatzen zaizkie. Hauek eramaten dute lan mota hauetarako jartzen den diru publiko guztia. Bigarren onura erraustegiaren aktibitatetik dator. Lehenik mankomunitateek eramaten duten zaborra jaso eta erretzeagatik kobratzen dute. Eta ondoren, beraiek “berreskuratze energetikodun balorizazioa” deitzen dutena dator. Izatez, gas naturala gehituz hondakinak erre eta sortutako elektrizitatea energia berriztagarri gisa saltzean datza, eta legeak beraien negozioa babestu eta energia berriztagarritzat hartzen duen arren... ez da berriztagarria! Energia berriztagarria sortzearen onura enpresek diru publikotik jasotzen dituzten dirulaguntzetan eta saltzerakoan petroleoa, gasa eta ikatza erabiliz sortutako energiaren aurrean duten lehentasunean dago. Negozio borobila!

Jarduera honen inguruan montaturiko lobby ekonomikoari ez zaio interesatzen hondakinak gaika jasotzea eta ahalik eta gehien birziklatzea, horrela ez baitzuten zer errei zango eta negozioa bukatuko litzaieke. Eta administrazioek ez dute interes orokorra defendatzen, alderantziz, interes ekonomikoen zerbitzura daude. Horregatik ez duten 3Ren alde egiten: gutxitu, berrerabili eta birziklatu. Birziklatze tasa handitzea posible da hondakinak gaika jasoz gero eta gaur egun birziklatzen ez diren materialak birziklatuz. Horregatik ELAk exijitzen du benetako hondakin gutxitze eta birziklatze politikak eta erraustegien proiektuak behin betiko bertan behera uztea.

Ainhara Plazaola

Ingurugiroa

Ekuazio honek:   emakumeak + azpikontratazioa + zainketa arloa = emaitza beti izaten da negatiboa.  Faktore horien segida ez da txiripazkoa, gizartearen eta ekonomiaren antolamendu patriarkal-kapitalistak sexuaren arabera egiten duen lan-banaketa beti izaten da haientzat onuragarri. Kontratu sozial horrek, mundua bi zatitan banantzen duenak, kalte egiten dio orokorrean langile jendeari, baina kalterik handiena emakumeei egiten die, ordaindupekoak izan edo ez izan.

Seguru aski patriarkatu edo lanaren sexu-banaketa bezalako kontzeptuak oraingo egoeran aipatzeak ez du zentzu handirik izango jende askorentzat, noiz eta orain langileriaren eskubideak eta lan-baldintzak premia handiz babestu behar diren.

ELA sindikatuan ere badakigu zein zaila den horrelako kontzeptu abstraktuez hitz egitea, ulertezinak baitira askorentzat; era berean ez da zailtasun gutxiagokoa hitz egitea gizarte-eredua edota ekonomia-eredua aldatzea helburu duten egiturazko gaiez. Baina hori horrela izanik, hurrengo galdera hauek egiten ditugu:

Nortzuek bultzatu dituzte azken urteotako lan-gatazkarik latzenak? Nortzuek izan dituzte grebarik luzeenak? Nortzuek lan egiten dute mailarik eta balioespenik apalenetako sektoreetan? Nortzuk dira langiletzat ere hartzen ez direnak, eta beraz ohiko lan-erregimenean sartuta ez daudenak?

Ez bada nahikoa galdera horiekin, beste hauek ere egin ditzakegu:

Nortzuek hartzen dute beren gain gehienbat seme-alabak hazteko eta gaixoak zaintzeko lana, familiaren esparruan? Nortzuek jasan behar dute, neurri handi batean, gastu publikoaren murrizketa eta gizarte-ongizateko zerbitzuen murrizketa? Nortzuek egiten dituzte lanaldi bikoitzak, hirukoitzak eta are laukoitzak ere?  Eta abar luze bat.

Baliteke baten batek oraindik ez ikustea gauzak argi edo “baldintzapean” ikustea kontua. Horrelako lanak ikusezinak direnez, eta kultura patriarkala bizitzaren esparru guztietara —lan-esparrura ere bai noski— hedaturik dagoenez; baliteke baten batek pentsatzea EMAKUMEEK egindako lan ordainduetako zati bat, haiei genero-arrazoiengatik dagozkien etxeko lanetako luzagarri direla.   Eta, beraz, ez dela benetako lana, are gutxiago enplegu duina, eskubide eta berme guztiak bildu behar dituena.

Hori horrela, haurrak hazteari eta hezteari ematen zaion balioa hutsaren hurrengo da; eta lan hori profesionalizatuz gero, merkatuaren arauekin topo egiten dugu aurrez aurre.  Are gehiago herri-administrazioek zerbitzu publiko hori alde batera uzten dutenean, orain gertatu den bezala.

Herri-erakundeek hain goraipatua duten genero-berdintasuna paper errea da prekarietate handieneko gizataldeen eskubideak murrizten direnean; eta hori gertatzen da gehienbat emakumeak biltzen diren sektoreetan. Lan-baldintzak duinago bihurtzea sine qua non baldintza da benetako berdintasunerantz joateko. Emakume horien lan- eta bizi-baldintzak ezin dira utzi enpresa azpikontratuen eskutan.

Zertarako erreibindikatu haien duintasuna eta eskubideak? Zertarako? Emakumeak altxatzen baldin badira, erantzun bat antolatzen badute, orduan umeak "bahitu" dituztela entzuten da, gatazkak konpontzen eragozten dutela entzuten da, gehiegi eskatzen dutela entzuten da...

Demagogiarik egin gabe, baina gauza bakoitzak bere izena du, eta sistema “kapitalista eta patriarkal” honetako lan-merkatua “sexuaren arabera bereizita” dagoela azaltzea zail samarra bada ere, hala da. Eskola-jangeletako langileen borrokak eta hainbat emakume langilerenak —ordaindupekoak izan edo ez izan— dira gatazka sindikalak tenkatzen dituztenak asalduzko krisi-garai hauetan, egiturazko desorekak eta murrizketak hain sarritan gertatzen diren garai hauetan.

Jose Bengoetxea

Berdintasunerako Saileko Arduraduna

Politikaren hondamendia da agintzeko aukera duten indarrak ia bereizi ezinekoak izatea eredu ekonomiko eta sozialari dagokionez. PP pozarren dago ikusita ‘sozialdemokratek’ egitasmo neoliberala bete-betean ezarri eta bonzo moduan ematen diotela su beren buruari; izan ere, iparra galdu baitute, eta hauteskundeetako garaipena esku-eskura jartzen baitiote. Deigarria da gizartearen %75etik gora pentsioen erreformaren aurkakoa izanagatik Espainiako Parlamentuan diputatuen %99ak murrizketen aldeko botoa ematea. 

Klase politikoak gizartearekin eta beronen erakundeekin harremana boletin ofizialaren bidez egiten du. Bitartean, bere burua babesteko eta kritika isilarazteko, milioiak botatzen dituzte propagandan. Ez dago inolako eztabaida sozialik. Demokrazia botoa ematearekin batera amaitzen da; boto horrekin aristokrazia berri bat eraikitzen dute. Botere politiko hau herritarrengandik urrun geratzen da eta agintekeriaz jokatzen du; zenbat eta kaskarragoa, are eta harroagoa. 

Politikaren funtsa kapitalarentzat lan egitea bihurtu denez, krisia demokratikoa ere bada. Horregatik, parte hartzearekin zerikusia duen guztia alferrekoa da. Guzti-guztia.  Sindikatuok antzezpen batean parte hartzera gonbidatzen gaituzte, itxura hutsa den ‘elkarrizketa sozial’ delako horretara, harrapaketari onespena eman diezaiogun. ELAk duela zenbait urte esan zuen politika bakar-bakarrik botere ekonomikoarentzat lanean ari delarik guk ez daukagula zer eginik ezertarako balio ez duten egitura horietan; baina ezgauza izanik, egitura horien egitekoa politika “guztien onerako” egiten dela sinestaraztea da. Gure sindikatuak salatu zuen ‘elkarrizketa sozial’ik ez dagoela; erabakiak aldebakarrekoak direla, eta hau guztia gizartea desmobilizatzeko baliatzen dutela.

Beste batzurekin batera agenda sozial erreibindikatiboa plazaratu genuen. Alternatiba bazegoen, eta badago oraindik. Aurreratu genuen patronalak zukua atera nahi izango ziola botere politikoaren menpekotasunari eta langabezia tasa handiak ezartzen duen diziplinari; asmatu egin genuen. Lan handia egin beharra zegoen, hortaz, lorpen sozial eta laboralei eusteko. Maiatzaren 21eko greba orokorra deitu genuen; ekainaren  29an, erreforma laboralaren aurka, eta aurtengo urtarrilaren 27an, pentsioen erreformaren kontra. Dekalogo sozial bat egin genuen; gutxietsi zigun klase politikoari dei egin genion, manifestazioak egin genituen... Hego Euskal Herrian alternatibak eta mobilizazioak konbinatu dituen agenda taxutu da.  

Euren erantzuna? ‘Antisistema’ garela esatea. Hala egin zuten Lehendakariak, Zabaleta sailburuak, Bizkaiko Ahaldun Nagusiak... ‘Antisistema’ deitzen digute ekonomiako jenderik erreakzionarioena biltzen den foroetan. Eurak bai baitira sistemakoak! Bada, hain neurrigabeak direnean, ohore bat da guretzat “sistema” horretako zati bat ez izatea. 

Orain beste mobilizazio batzuk hasi dira sortzen. Bazen garaia! Jende arruntak, injustizia pairatzen duenak, kapitala politikari gailendu zaiola ikusten du eta, bere burua babesik gabe ikusten duenez, mobilizatu egiten da demokrazia gehiago eta beste politika batzuk eskatzeko. Hau gertatzen bada, demokrazia bizirik dago. Ez baita normala onarpen akritikoa, etsipena, gizarte axolagabea, solidaritate eza eta utzikeria. Politika –hau ere esan genuen Maiatzaren Lehenez– “oso garrantzitsua da politikarien esku uzteko”.

Gertakarion aurrean izan den erantzun bat nabarmendu beharra dago. Hain zuzen Lopez Lehendakariarena, mobilizazioetan “ezkutuko esku” bat ikusi baitzuen; biharamonean zuzendu eta mobilizatzen ari direnei eskatu zien  beren kezkak “Twitter bidez” helarazteko berari. Gai hau hain larria ez balitz, barre egiteko modukoa litzateke. Ezin da jendea tontotzat hartu, eta ezin gaituzte behartu hainbesteko astakeriak ikusita kaiku moduan geratzera.  

Bada, krisi ekonomikoaren eraginak ez dira gaindituko, ez baitituzte politikak aldatu nahi. Hori lortzeko behartu egin behar ditugu. Ez dute erabaki bat bera ere hartu kapitalaren aurka. Zergak ez dituzte ukitu nahi (euskal patronalak esan du: “zergak igotzen hasi baino lehenago murrizketak egiteko aukera handia dago”); defizit publikoarentzako muga zorrotzak ezarri dituzte gizarte-gastua murrizte aldera; bankuek ez dute krediturik ematen –lukurreriazko interesekin ez bada–, Zapaterok banketxeentzako laguntza publikoak azaltzeko “kreditua mugi zedin” zirela esan arren; soldatei ekiten diete, xantaia eginez eta erreformekin (laborala, negoziazio kolektiboarena); pentsio publikoak murrizten dituzte, Botinen gozamenerako; gizarte-prestazioak gehien behar dituztenei kentzen dizkiete; hauteskunde osterako utzi dute beste murrizketa batzuren iragarpena; pribatizazioen bidez guztia negoziogai bihurtu nahi dute... Neurri hauek guztiek kalte handia egiten dute: langabezia eta solidaritate eza handiagoa. Politika hauekin ekonomia espekulatiboak irabazten du, eta honi enpleguak eta solidaritateak bost axola dio.

Egia da kanpoko baldintza askok ekintza sindikal eta soziala eragozten duela. Baina inoiz ez da erraza izan. Bestalde, egia da ere egoera honek lan hori egiteko aukerak ematen dituela. Kontua da lana nola egiten den. Kapitalak, eta bere bidelagun den politikak, atzeraldi sozial betean, iraganera jotzen du egungo oreka sozialak traba egiten diolako. Jo dezagun guk ere iraganera eta hel diezaiogun mugimendu sindikalaren mamiari! Hortxe baitaukagu legitimitatea eta indarra. 

Klase politiko hori kezkatuta dago. Ez du nahi jende arrunta konturatzerik ez dutela agintzen, ez ikusterik beste inoren ordezko moduan ari direla. Eta honetaz jabetzea garrantzitsua da. Baina huts egingo genuke euren indarra eta manipulatzeko trebezia gutxietsiz gero.

Kontua ez da arrazoia izatea, bai baitaukagu, alternatiba ere badaukagun bezala. Auzia indar-erlazioan datza. Eta eurak beldur dira gizartearen haserreak kontrabotere-erakundeak indartuko ote dituen. Klase-sindikatu garen aldetik, eta ikuspuntu soziala aintzat hartzen duen eraikuntza nazionala aldezten dugunez, esperientzia kolektibo horiek esparru eta maila guztietan antolakunde bihurtu behar ditugu, boterea lehiatzeko gauza izango diren antolakundeak. Botere sindikala, berehalakoari erantzuteko (lan-baldintzen defentsa antolatua); botere soziala, beste batzurekin batera solidaritatearen aldeko agenda gauzatzeko, eta alderdiekiko erabateko autonomiaz, bizitza politikoaren berregite etikoan lankide izateko. Konplexurik gabe, klaseko eta abertzale den sindikatu baten balioetan oinarrituta. Gure mendeurreneko urtean.

Adolfo Muñoz “Txiki”

ELAko Idazkari Nagusia

Testuinguru honetan ,Aurrekontuak historian izan diren injustuenak dira. Gizarte-prestazioak murriztu egiten dituzte: osasungintza, irakaskuntza; enplegua suntsitzen dute... Aurrekontuen abiapuntua argia da: fiskalitatea ez da ukitzen, ezpada aberatsei zergak jaisteko. Noizko utzi dute hemengo ogasun sailek Sozietateen Zergaren hurrengo jaitsiera?

Gu txirotu, pobretu nahi gaituzte, eta manipulazioa besterik ez dute egiten; eztabaida eta alternatibak ukatuz. Adibidez, defizit publikoa ez dela eskubide sozialen, ez soldaten erruz sortzen ezkutatzen dute. Defizita sortzeko beste hainbat arrazoi daude: PPk, PSOEk, PNV, UPNk eta CiUk, deskapitalizatu egin dute fiskalitatea; Espainiako Bankuak eta hurrenez-hurren izan diren gobernuek ekonomia espekulatiboa elikatu dute; banketxeei ematen dioten dirutza izugarria; patronalarentzako era guztietako laguntzak (Europako patronalen artean diru-laguntza handienak jasotzen ditu, Europako bizkarroiena da). Hor ditugu arduradunak, baina harrigarria badirudi ere, murrizketa sozialen agenda eurek erabakitzen dute, berea arriskutan egon ez dadin. Horregatik da lapurreta bat, iruzur bat.

Klase politiko ia gehienaren serbilismoaz baliatzen dira. Katastrofe politiko bat pairatzen ari gara, eta kaltedun asko geratzen da bidean. Ez al da katastrofe bat herritarrek ezin bereizi izatea politika ekonomikoak, Berlusconi, Zapatero, Merkel, Cameron, Sócrates, Patxi Lopez, JL Bilbao edota Markel Olanorenak direla ere...? Hauek guztiek, bakoitzak bere ahalmenen baitan, politika berdina egiten dute. Orain Konpetitibitate Ituna dator. Estatuak beren borondatez makurtzen dira Europako Batzordearen esanetara, botere ekonomikoaren esanetara dagoen erakunde honek polizia lanak egin ditzan eta politika kontserbadoreak, eskuinekoak berma ditzan.

Eraso guzti hauen aurrean sindikalismoak aurpegia ematea beste aukerarik ez du, eta botere politikoa bakarrik utzi behar du. Baina CCOO eta UGT ez dabiltza horretan. Pentsioak murrizteko zoritxarreko itun sozial eta ekonomikoa patronalarekin eta espainiar gobernuarekin sinatu zuten, eta itun hori Europako Batasunean eskuineko indarrek adibide gisa jartzen dute, estatu guztietara zabaldu nahi lukete, baina Europan sindikatuek ez dute onartzen.

Ez dago “elkarrizketa sozial”ik, aldebakarreko politikak baizik. Eta lan munduak gezurrezkoak ez diren erreferentziak behar ditu. “Elkarrizketa soziala” iruzur bat da, sindikalismoa  isilarazteko ondo betetako aska bat. Baina gu ez gaituzte horra eramango.

Estatua krisiaz baliatzen da gure herrian ekintza politiko, sozial eta sindikalerako tresnak kentzeko. Eta legeak egiteko ahalmena nahi dugu lan-baldintza duin batzuk defenditu ahal izateko. Negoziazio kolektiboko mamiari heltzeko: prekarietatea, soldata eskasak, esplotazioa, lanaldi luzeak... Zer sari jasotzen dute CCOOek eta UGTk egiten dutenaren truke? Negoziazio kolektiboaren erreforma bat, beren ordezkaritzako monopolioa ekarriko duen erreforma. Horixe ari dira negoziatzen.

Bai, patronalak txirotu egin nahi gaitu eta CCOOek eta UGTk beste sindikatuen eragina gutxitzeko monopolioa lortu nahi dute, gure eragina ahuldu, alegia. Bost axola die horrela lan-baldintzak okertzeak (zentralizazioak edota salbuespen klausulak hori ekarriko du...). Guk non eta zer negoziatzen den erabaki nahi dugu; hori erabakitzeko ahalmena nahi dugu. Eskubide hori ukatuko digun egitura estatal bertikal eta burokratikorik ez dugu onartzen. Ez dugu onartzen guk, gure herrian negoziazio kolektiboa egiteko eskubidea eragotziko duen LOAPA sindikalik. Errespetu demokratikoa exijitzen dugu, gehiengo sindikalek esparru bakoitzean demokratikoki erabaki dezaten.

Hori da gure erabakitzeko esparrua, langileona. Lan-harreman eta gizarte-babeseko euskal esparrua nahi dugu, non negoziazio kolektiboa funtsezkoa den. Horregatik, alderdi politikoei, denei, dei egiten diegu, batik bat erabakitzeko euskal esparrua aldezten dutela diotenei, erreforma honi aurre egin diezaioten. Gai honetan ere patronalaren interesen arrastoan sartzea utzikeria politiko oso larria litzateke, zalantzarik gabe euskal langile-klasearen bizi-kalitate eta lan baldintzei kalte egingo liekeena. Eraso hauen aurrean, aldiz, ELAk mobilizatzea erabaki du.

Adolfo Muñoz “TXIKI”

ELAko Idazkari Nagusia

Europan gobernuak beraien politika nuklearra birplanteatzen ari dira, eztabaida ireki da berriro. Alemaniako kanziller Angela Merkelek alemaniako zentralak geldiarazi ditu hiru hilabetez, politika nuklearra aztertzeko. Europar Komisioko energia komisarioak japoniako egoera apokalipsi bezala deskribatu du. Txinako gobernua ere bere hazkunde nuklearra birplanteatzen ari da. Eta zer dio espainiako gobernuak bitartean? Zentral nuklearren segurtasuna egiaztatuko duela, hori nahikoa izango balitz bezala.

Baina Zapaterok erabakiak hartu ditu. Otsailean Ekonomia Jasangarrirako Legea onartu zen, zeinek espainiako zentralen bizitza 40 urtekoa izateko muga ezabatzen duen. Honen ordez, orain zentralen bizitza mugagabea da, beti ere “segurtasun neurriak betetzen badituzte”. Fukushimak ere betetzen zituen, betetzeari utzi zion arte. Wikileakseko kableek erakusten dutenez, Energia Atomikoaren Naziarteko Erakundeak 2007an lurrikara baten ondoren japoniako gobernuari  jakinarazi zion bazituztela 6,7 graduko lurrikarei aurre egin ezin zieten zentral nuklearrak. Oraingoak ia 9 gradu izan ditu eta beranduegi da.

Osasunaren Munduko Erakundeak esan du elikagaietan (esnea eta alkatxofak esaterako) eta uretan aurkitu den erradiazioa arazo oso larria dela, uste zena baino larriagoa. Itsasoko ura ere kutsatuta dago (nork usteko du kontrakoa, itsasoko ura ari badira zentralera isurtzen?). Eta hau oraindik ez da bukatu.

Baina ez dezagun Japoniara bakarrik begiratu, hemen bertan daukagu ezaugarri bereko eta Fukushiman akatsak izan dituzten segurtasun neurri berdineko  zentral zuklearra, Garoñan. Dagoeneko 40 urte ditu eta itxita egon beharko litzateke. Zentralaren zahartzeak akats asko eragin ditu azken urteetan, gehiegi. Baina espainiako gobernua ez dago zentrala ixteko prest eta bi urtez luzatu du bere bizitza, 2013 arte, eta momentua iristen denean nork daki zer gertatuko den. Hurrengo gobernua izango da erabaki beharko duena.

Zergatik jarraitzen da energia nuklearrarekin, enegia berriztagarriak bezalako alternatiba garbi eta seguruak ditugunean? Erabaki honen atzean ez al dira egongo enpresa elektriko handien interesak? Gure osasuna eta segurtasunaren gainetik jartzen diren interesak?

ELAk Garoña ixtea exijitzen du, horretarako arrazoi gehiegi daudelako. Zentral zaharra da, akats gehiegi izan dituena eta dagoeneko itxita egon beharko litzatekeena. Energia nuklearra alde batera uztea ere exijitzen dugu, energia aurrezteko eta mugikortasuna gutxitzeko politikak bultzatzea eta berriztagarrien aldeko apustua egitea, energia seguru eta garbi bakarra baita.

Ainhara Plazaola (ELAko ingurumen arduraduna)

Luis Fernández (ELAko arduraduna Gasteizen)

Baina gobernuak ez dira gai izan arazoari aurre egin eta konponbide bat zehazteko. 2009ko abenduan munduko gobernuak Kopenhageko COP15ean bildu ziren. Orduan klima aldaketari aurre egingo zion akordio lotesle bat espero genuen, Kiotoko Protokoloaren ondorengoa izango zena, baina “Kopenhageko Akordioa” besterik ez zuten sinatu. Akordio honek herrialde bakoitzak proposaturiko emisio murrizketak aipatzen zituen, baina inongo konpromisorik hartu gabe. Momentu hartan agintari gehienak oso gustura agertu ziren sinadurarekin eta 2010eko COP16an akordio loteslea egongo zela ziurtatu zuten.

Medioetan entzun ere ez da egiten baina berriro ere iritsi da momentu erabakigarria izan beharko litzatekeena. Azaroaren 29tik abenduaren 10era Cancunen COP16a biltzearen bezperan gaude, eta esan dezakegu oraingoan ere ez dutela ezer egingo. 2010ean zehar luzera begirako egoeraren irakurketa komuna egin dute, aurreko goi-bileretan bezala, egoera oso larria dela eta irtenbideak bilatzeko konpromisoa dutela esanez, baina testu hau ez da sekula erabaki trinko bihurtzen. Urte osoa izan dute negoziazioetan aurrera egiteko, baina horren ordez atzeraka doaz. Akordioa zegoen puntuez aritu dira soilik (finantziazioa, klima aldaketaren eraginetara egokitzea, teknologiaren transferentzia,...) eta adostasunik ez dutenak alde batera utzi dituzte, emisioen murrizketa konpromisoak adibidez. Herrialde bakoitzak bere horretan mantendu ditu “Kopenhageko Akordioan” sinatutako murrizketak. 2010ean zehar gertaturikoa ikusita, zer espero dezakegu Cancunen ospatuko den COP16 goi-bileraz?

Zoritxarrez asko ez. Gaur egun daukagun tresna bakarra Kiotoko Protokoloa da eta bere etorkizuna etsigarria, 2012an indarrean egoteari utziko baitio. Ordurako beste itun bat egon beharko litzateke baina argi geratu da ez dela akordio loteslerik egongo, puntu konkretu batzuetan bakarrik egongo da negoziazioa eta adostasuna, gainontzekoak aurreragorako utziz. Benetako irtenbiderako beste urte bat itxaron beharko dela gutxienez esango digute. Agintariak, beraiek, ari dira esaten jada COP16a bildu aurretik, ez dela akordio loteslerik egongo eta COP17a izango dela helmuga. Baina 2010ean gertatu dena ikusita, nork sinistuko du 2011n ezer egingo dutenik?

Baina ez bada ezer sinatzen, Kiotok herrialde batzuei emisioak murrizteko ezartzen dien derrigortasuna desagertu egingo da. Honek atzera pausu handia ekarriko du, berriro ere herrialde bakoitzaren borondatearen esku geratuko baita krisi klimatiko eta ekologiko honi buelta ematea. Egoera ezin okerragoa izango litzateke, herrialde askoren borondate eza agerian geratu baita azken urteetako negoziazio prozesuan. Kioto ez da tresna ona izan, herrialde askok ez baitute oraindik sinatutakoa bete eta herrialde kutsatzaile denek ez zutelako murrizketa derrigortasunik. Baina lehen pausu bat zen klima aldaketari aurre egiteko. Hurrengo urteetarako ez bada murrizketa konpromiso gogorragorik eta derrigorrezkorik hartzen, ez dira nahikoak izango adostutako finantziazioa, eraginen adaptaziorako neurriak eta teknologiaren transmisioa. Ez bada benetako irtenbide bat ematen, atzera ezinezko puntura iritsiko gara berandu baino lehen.

Ainhara Plazaola

Ingurugiro arloko arduraduna

Berriki entzun dugu Isabel Celaá sailburua komunikabideetan 1.000 irakasle-lanpostu berri sortuko dituela haizatzen. Errealitateak ordea bestelakoa dio.

Iazko datuekin erkatuta, Haur eta Lehen Hezkuntzan 3.464 ikasle gehiago daude (199 gela gehiago). Honek esan nahi du aurreko ikasturteetako irakasle-gela proportzioa mantenduz 350 lanpostu gehitu beharko lituzkeela departamentuak. Hazkunde erreala ordea 80koa besterik ez da izan, hau da, berez hazi beharko lukeena baina 270 irakasle gutxiagokoa.

Bigarren Hezkuntzan egoera are larriagoa da: 2.121 ikasle gehiago ditugu, beraz aurreko ikasturteetako proportzioak mantenduz 400tik gora irakasle gehiago beharko lirateke, baina Hezkuntza Sailak 262 irakasle kendu ditu! Propagandatik haratago, zenbakiok argi adierazten dute Eusko Jaurlaritza Irakaskuntza Publikoan egiten ari den murrizketaren tamaina.

Ordezkapenetan ere egoera larria da, lan hitzarmen berriaren ondorioz, irakasleon ordezkapen gehienak 5. edo 6. egunean ari dira betetzen, eta bitartean eskolan ikasleak  klaserik gabe eta zaindu beharrean.

Atzera pausu onartezina dugu hau, eskolaren egunerokoa zaildu, zuzendaritza taldeen egitekoa korapilatu eta irakasleen, hezitzaileen eta hezkuntzako gainerako langileen lan zama handitu egiten duena. Ikasleak eta gurasoak ere zuzenean dira kaltetuak, dagokien irakasle gabe egunak eta egunak ematen dituztelako, ordu lektiboak galduz. Eraginkortasunaren eta hezkuntza-kalitatearen mesedetan, ordezkapenak behar bezala lehen egunetik bete behar dira.

Ondorioz, jaurlaritza irakasle eta irakasle ez diren hezkuntzako langileei aplikatzen ari zaien murrizketak medio, lan prekarietatea areagotu egin da irakaskuntzan, bereziki ahulena den langile taldean, langile interinoen artean, alegia. Berauek dira lanpostu murrizketen, ordezkapen atzeratzearen eta gainerako murrizketen ondoriorik larrienak jasaten ari direnak, noiz eta langile premia eta hezkuntza beharrak inoiz baina handiagoak direnean.

Hezkuntza Saila errealitatea estali eta itxuraldatzen saiatzen bada ere, langileok ondo baino hobeto dakigu hartutako erabakiek eta ezarritako murrizketek eragin zuzena dutela hezkuntzaren kalitatean. Erabaki hauen ondorioz eskola publikoa ateratzen da ahulago eta galtzaile, besteak beste, lekuan lekuko proiektuak, berrikuntza asmoak, didaktika hobekuntzak eta abar nekez eraman baitaitezke aurrera baldintza hauetan.

Aurreko ikasturtetik egoera hau salatzen dihardugun sindikatuez gain, jakin badakigu beste eragile ugarik ere egoera honen aurrean kexak eta protestak gauzatzen ari direla, eta ekimen horiek babestu eta txalotzen ditugu, bizirik dagoen hezkuntza sistema baten erakusgarriak baitira.

2010 honetan, tamalez, irakaskuntza publikoan atzera pausu larriak gertatu dira, Eusko Jaurlaritzak bultzatu dituen murrizketen ildotik. Krisia nola kudeatu nahi duten argi utzi dute: krisiaren kostua langileon lepora zamatuz eta zerbitzu publikoak ahulduz. Harturiko neurri hauek guztiek gezurtatu egiten dute, agintean daudenek esaten duten moduan, hezkuntzak lehentasunezko trataera duenik. Guztiz bestela, Hezkuntza Sailaren erabakiek, CCOOk eta UGTk gutxiengoan sinatutako Lan Hitzarmenaz lagunduta, larriki ari dira irakaskuntza publikoa, bertako langileak, ikasleak eta gurasoak kaltetzen.

Horregatik guztiagatik, hezkuntzan gehiengo sindikala osatzen dugun STEE-EILAS, LAB eta ELA sindikatuok eraso hauei aurre egin eta erantzuteko beharra ikusten dugu eta horretarako deia egiten diegu hezkuntzako langile eta eragile ezberdinei. Zerbitzu publikoak indartuko dituen politika exijitzen dugu eta irakaskuntza publikoan horren alde borrokatzeko dinamikak jarriko ditugu martxan.

Xabier Irastorza

Irakaskuntzako arduraduna